een waardig levenseinde

Een vrouw van 43 jaar, gehuwd maar zonder kinderen, leed al vele jaren aan ernstige en uitputtende slaapproblemen die niet reageerden op slaapmedicatie of andere maatregelen. Daardoor was zij in de WAO terecht gekomen. Drie jaar voor haar overlijden nam zij contact op met een medewerker van De Einder. Zij verzamelde een dodelijke combinatie van medicijnen die zij jarenlang in luchtdichte verpakking bewaarde. De beschikbaarheid van een dodelijk middel gaf haar veel rust. Haar arts wilde zij niet om euthanasie vragen omdat zij anderen niet met haar dood wilde belasten. Haar echtgenoot beschrijft haar levensbeschouwing als spiritueel.
Een jaar voor haar dood gingen haar ogen sterk achteruit, waarvoor 4 verschillende oogartsen geen behandeling konden bieden. Daarmee schatte zij in dat er geen kans was om ooit nog uit de WAO te komen en een baan te vinden.
Een eerste poging tot zelfdoding met de verzamelde medicijnen ging op het laatste moment niet door vanwege het verdriet van de aanwezige echtgenoot, dat zo groot was dat zij haar voornemen niet kon doorzetten. Dat is ook de reden dat zij haar uiteindelijke levensbeëindiging niet met hem besprak en uitvoerde op een dag dat hij niet thuis was. Wel had zij in de periode ervoor regelmatig intensief met hem daarover gesproken, de laatste keer twee dagen voor de dag zelf.
Vanwege de slaapproblemen lukte het haar niet enkele weken tevoren te ontwennen van de lormetazepam (een slaapmiddel) en van de seroquel (een antidepressivum) die zij dagelijks gebruikte.

Met het antibraakmiddel Domperidon begon zij 24 uur tevoren. Als dodelijke combinatie nam zij 4,5 gram Depronal (een opiaat) en 540 mg flurazepam. Daarna bleef zij in een schrift opschrijven wat zij dacht en ervoer, bijvoorbeeld dat haar spieren verslapten als gevolg van de flurazepam. Uit wat zij opschreef blijkt ook dat het lang duurde voor zij uiteindelijk het bewustzijn verloor. Dat is niet verwonderlijk: bij flurazepam kan de slaap soms pas na een uur komen en doordat de ontwenning van de lormetazepam was mislukt duurt het nog langer.
Toen zij gedurende langere tijd de telefoon niet opnam werd de politie gewaarschuwd. Deze kwam ter plaatse nadat zij reeds was overleden en nam het lichaam mee voor onderzoek. De echtgenoot werd op het bureau ‘begripvol opgevangen’ en er werd hem gezegd dat zij er vredig bij lag. Het verhoor door de recherche was onprettig door vragen waaruit bleek dat hij verdacht werd van hulp bij zelfdoding. Na 12 uur werd het lichaam vrij gegeven voor crematie.
Hij schrijft: “Jammer dat zij alleen moest zijn maar met mij erbij zou ze het inderdaad niet hebben kunnen opbrengen.” Uit haar schrift blijkt dat zij “heel blij werd toen ze merkte dat de medicijnen gingen werken.”

Kanttekening achteraf: zoals bekend is bij anderen, heeft de beschikbaarheid van een dodelijk middel ook deze vrouw nog jarenlang de kracht geven om te blijven leven.
De zelfeuthanasie had echter kunnen mislukken doordat de ontwenning niet was uitgevoerd. Het gebruik van een tweede slaapmiddel, maar dan wel uit een andere medicijngroep — fenobarbital 6 gram — zou de kans op een dodelijke afloop hebben doen toenemen.

Een vrouw van bijna 50 jaar (alleenstaand, geen kinderen) leed sedert haar vroege jeugd onder psychische problemen. Hiervoor was zij regelmatig onder behandeling bij verschillende psychiaters met wie zij niet expliciet over haar doodswens mocht spreken. Vervolgens ging zij ook lichamelijk achteruit en bleek een ingrijpende operatie aan het bewegingsapparaat noodzakelijk, waarna het lopen moeizaam bleef.
In overleg met een hulpverlener, met wie zij gedurende ruim drie jaar regelmatig contact had, besloot zij tot het opiaat Depronal te verzamelen voor levensbeëindiging. Zij nam daarvan iets minder in dan de aangeraden hoeveelheid (4 gram in plaats van 4,5 gram) tegelijk met 500 mg van een doorslaper (Valium). Tevoren gebruikte zij domperidon ter voorkoming van het braken. Voor de zelfdoding huurde zij een kamer in een hotel. Er waren geen naasten aanwezig omdat zij hen er niet mee wilde belasten. Wel sprak zij met twee vriendinnen en met een enkel familielid over haar voornemen het leven te beëindigen. Er was geen hulpverlener bij aanwezig. Het was een weloverwogen keuze haar stap alleen te zetten. Wel liet zij brieven achter met een toelichting op haar besluit.
Het overlijden werd vastgesteld op dezelfde dag dat zij de medicijnen had ingenomen. De gemeentelijk lijkschouwer stelde een onnatuurlijke dood (‘zelfdoding’) vast en waarschuwde de politie, die de naasten informeerde. Het optreden van de politie was correct.

Een vrouw van 42 jaar ging gebukt onder psychische klachten ten gevolge van seksueel misbruik vanaf haar 6e jaar met daarbij verwaarlozing en onderdrukking door meerdere gezinsleden. Zij huwde een man die haar tot haar 36e jaar eveneens mishandelde. Zij is vergeefs behandeld met cognitieve gedragstherapie en bij een eerstelijns psycholoog. Haar doodswens besprak zij met enkele naasten, de behandelaars en met een hulpverlener van De Einder. De naasten waren op de hoogte van de datum van haar geplande overlijden maar durfden niet aanwezig te zijn vanwege mogelijke juridische risico’s. De laatste drie maanden voor haar overlijden woonde zij in bij een goede vriend. Dat was emotioneel voor hem belastend. Op haar verzoek was hij bereid om, samen met iemand anders, aanwezig te zijn bij het innemen van de medicijnen en ook daarna bij haar te blijven.
Zij gebruikte meer Depronal (6 gram) dan in Uitweg wordt geadviseerd (4,5 gram). De inhoud van de capsules had zij uitgestrooid in vla. Na voorbereiding met een antibraakmiddel werd 630 mg van de doorslaper flurazepam (Dalmadorm) ingenomen en een inslaapmiddel (25 mg lorazepam, die was fijn gemalen). Zij stierf zoals zij had gewenst: in haar slaap en niet alleen.
Het overlijden kwam na 30 minuten. Na het inslapen maar voor het overlijden traden er trekkingen in armen en benen op. Dit beangstigde de beide aanwezigen, maar het duurde niet lang. De gemeentelijk lijkschouwer heeft een onnatuurlijke dood vastgesteld en de politie werd ingeschakeld. Het lichaam is niet in beslag genomen maar werd direct vrijgegeven voor begrafenis of crematie.
Over de juridische risico’s van de aanwezigheid bij haar overlijden is tevoren niet duidelijk gesproken. Achteraf hebben de aanwezigen daarvan spijt. In feite werden zij niet verhoord en had hun aanwezigheid geen consequenties. Meestal gaat dat precies zo, maar van te voren is dat natuurlijk onzeker.

Een man van 51 jaar (gewicht 90 kg) leed reeds dertig jaar aan manisch depressieve stemmingswisselingen, waarvoor hij in de psychiatrie meermalen was behandeld (de laatste maand met trileptal, rivotril en promethazine).
Hij verzamelde 15 gram chloroquinesulfaat, dat is meer dan de bij 90 kg aanbevolen hoeveelheid van ± 13 gram. Volgens het advies in ‘Uitweg’ nam hij daarbij een lang werkend benzodiazepine (900 mg diazepam in plaats van de aanbevolen 500 mg) en een snel werkend benzodiazepinen (300 mg lorazepam). Als antibraakmiddel nam hij domperidon. Een vriendin en twee vrienden waren aanwezig bij het innemen hiervan. Hij sliep rustig in en het overlijden kwam na 2,5 uur. Na het overlijden werd een onnatuurlijke dood vastgesteld.