Per 1 februari 2012 verschijnt de vijfde editie van UITWEG door Chabot en Braam, die is uitgebreid met de heliummethode. Te bestellen via deze site.

Zie ook de film over de heliummethode, te bestellen via www.heliumthuissterven.nl (actief per 2 februari 2012)

Deze melding is ontvangen van twee familieleden die aanwezig waren. Zij hadden afgesproken dat zij (apart of tezamen) de kamer zouden verlaten wanneer het emotioneel te belastend zou worden.

De heer Jan Aarts (pseudoniem), ongeveer 50 jaar oud, had geen ernstige lichamelijke ziekte. Al vele jaren leed hij aan zijn bestaan. Eerder had hij in eenzaamheid een (mislukte) poging tot zelfdoding gedaan. De familie had aangedrongen dat hij hen zou waarschuwen als hij opnieuw een poging zou doen.

Voorbereiding:

Jan Aarts huurde in een feestwinkel een grote helium gasfles, waarvan de inhoud voldoende is om 100 grote ballonnen op te blazen. Hij vergeleek zakken die in pedaalemmers worden gebruikt en koos een enigszins doorschijnende, zeer dunne zak (zo dun als een boterhamzakje). Het elastiek rond de opening sloot aan bij de hals zonder te knellen.

Uitvoering:

Jan Aarts lag in half zittende houding in bed met kussens aan weerszijden om niet om te vallen. De familieleden zaten aan weerszijden naast het bed. Jan Aarts draaide de kraan op de tank slechts een beetje open omdat hij vreesde dat een sterke stroom het dunne plastic zou beschadigen. Nadat hij de zak over het hoofd had getrokken, bleek de zak zo dun dat hij bij inademen tegen de mond werd aangezogen. Zijn bewustzijn bleef helder. Daarom draaide hij twee keer  de kraan op de tank verder open. De zak hield hij aan de hals met zijn andere hand dicht. Hij uitte zijn ergernis over het feit dat hij niet buiten bewustzijn raakte. Toen iemand zei “nu lijkt hij buiten kennis”, reageerde hij door in de hand van de spreker te knijpen. Na geruime tijd (± 20 minuten) ontspande hij. Na ± 30 minuten viel zijn hand die de zak bij de hals vasthield, slap naar beneden en kneep hij niet meer in een hand. Hij ademde sneller en dieper.

Daarna duurde het nog zeker 10 tot 15 minuten voordat zijn ademhaling onregelmatig werd. Weer later was er een strekkramp van een been. Af en toe kwam er nog een diepe zucht. Beide familieleden voelden zijn pols, die pas ongeveer 30 minuten nadat hij het bewustzijn verloor, niet meer voelbaar was. In totaal heeft het ongeveer een uur geduurd voordat hij overleden leek.

Na het overlijden

De familieleden lieten de zak en de tank op hun plaats. Zij hebben een half uur gewacht voordat zij een arts waarschuwden dat hun familielid met helium was overleden. Ze moesten nog een half uur wachten tot drie politiewagens, twee ambulances en de brandweer met loeiende sirenes de straat in reden.

Nadat de brandweer (met gasmaskers op) het sein veilig had gegeven, wilden de ambulancebroeders met reanimatie beginnen. Dankzij een schriftelijk behandelverbod kon de familie hen ervan overtuigen dat zij dat niet mochten doen.

De lijkschouwer constateerde de dood en was zeer respectvol. Hij gaf de familie toestemming om afscheid te nemen voordat het lichaam in beslag werd genomen voor nader onderzoek.

Beide familieleden zijn later afzonderlijk meermalen op het bureau verhoord. De rechercheurs leken er van uit te gaan dat er strafbare hulp bij zelfdoding was gegeven. De familieleden hebben tegenover de recherche verklaard dat zij niets hebben gedaan om het overlijden te bespoedigen.

Vele maanden na het overlijden kregen zij bericht dat de zaak was geseponeerd.

Leerpunten:

1. Tijdsduur tot verlies van bewustzijn: De Canadese onderzoeker Ogden rapporteerde de tijdsduur tot verlies van bewustzijn bij 62 personen die door helium zijn overleden. Gemiddeld duurde het 35 seconden, soms sneller (10 seconden), soms wat langzamer (maximaal 2 minuten).
2. De verklaring dat het bij de heer Aarts. zo lang duurde is dat er zuurstof in de zak is gekomen door een lek. Het is niet bekend of de hij de zak tevoren op lekken had getest. Omdat het plastic zo dun was als een boterhamzakje, is het goed mogelijk dat er gaatjes in zijn gekomen tijdens de voorbereiding of de uitvoering. Het meest geschikt is een grote braadzak, die is sterk en doorschijnend
3. De wegwerp heliumtank van 0,42 cu.ft dat op deze site wordt aanbevolen, zou na ± 20 min leeg zijn geweest. Meneer was dan weer bij kennis gekomen. Doordat hij een grote fles helium had gehuurd, bleef er gedurende een uur helium stromen. Toch had deze poging door het lek in de zak heel goed kunnen mislukken. Als iemand zo lang helium vermengd met zuurstof inademt, kan dat na afloop een tijdlang nare klachten geven (duizeligheid of verlies van concentratie).
4. Daarom adviseren wij met klem om de kraan op de tank dicht te draaien als iemand vier minuten  na het over het hoofd trekken van de zak nog bij kennis is en kan spreken. Er moet dan ergens een lek zijn in een aansluiting (van de  slang op de tank) of in de zak. Die moet je opzoeken voordat je een nieuwe poging doet.
5. Heliumgas is niet brandbaar en niet explosief. Politie en brandweer die met loeiende sirenes de straat in kwamen, hadden niet begrepen dat de zelfdoding met helium had plaatsgevonden. Helium levert geen enkel gevaar op voor wie in de kamer is tijdens een zelfdoding met helium. Omdat helium misschien vaker gebruikt gaat worden, valt te hopen dat politie en brandweer dit weten.

De heer Binders (pseudonym), vijftig jaar oud en gehuwd, leed vanaf zijn jeugd aan vele allergieën (met name ook voor medicijnen), aan reuma en fibromyalgie. Hij werd vergeefs behandeld door verschillende allergologen, dermatologen, een oogarts en een internist. Hij vond het leven met deze ziekten ondraaglijk en uitzichtloos en sprak daarover met zijn vrouw.

De huisarts weigerde zijn verzoek om euthanasie want “U bent te jong en er is geen dodelijke ziekte”. Meneer Binders las het boek Uitweg en besprak met zijn vrouw de mogelijkheid van zelfeuthanasie met medicijnen. Hij zag hiervan af vanwege zijn overgevoeligheid voor veel medicijnen. Tijdens zijn voorbereiding op zelfeuthanasie door bewust te stoppen met eten en drinken waar hij (gezien zijn jonge leeftijd) erg tegenop zag, hoorde hij over de mogelijkheid om snel en pijnloos te overlijden met heliumgas.

Meneer bestelde alle onderdelen die op deze site staan beschreven en daarbij ook een stroomregelaar en een drukmeter (via Exit International). Het gebruik van deze hulpstukken geeft door de vele aansluitingen kans op lekkage en wordt op deze site afgeraden, tenzij men technisch geschoold is.

Voorbereiding en een mislukte poging

Meneer bevestigde een stroomregelaar op de heliumtank (0,43 cu.ft.), omdat hij zeker wilde zijn dat er langere tijd een constante stroom helium zou zijn. Ondanks zijn technische scholing mislukte de eerste poging doordat hij was gaan staan om in een spiegel te kijken of de zak geheel gevuld was met helium. Hij trok (nog staande!) de volle zak met helium over zijn hoofd. Deze eerste keer was zijn vrouw er niet bij.

Vermoedelijk is de reden van de mislukking dat de helium na de eerste diepe ademhaling zó snel werkte, dat hij door zijn benen zakte en de zak door de plastic slang omhoog werd getrokken. Door dit lek vermengde de helium in de zak zich met zuurstof uit de omgeving. Meneer raakte wel even buiten kennis, maar kwam al snel weer bij bewustzijn.

Na enkele dagen van duizeligheid en moeite om zich te concentreren, bestelde meneer Binders een nieuw tankje helium en nam zich voor déze fout (de kraan open te zetten terwijl hij stond) niet meer te maken.

De uitvoering

Zijn vrouw wist van zijn plan een tweede poging te doen, maar niet wanneer dit zou gebeuren. Toen zij op een dag beneden kwam stond alles klaar. Meneer Binders nam kort afscheid en opende de kraan op de tank. Dit keer vergat hij om de zak op zijn hoofd leeg te drukken voordat hij de kraan opendraaide en zei dit (met een piepstem door de helium) tegen zijn vrouw. Deze vergissing bleek niet ernstig te zijn, maar bezorgde haar wel een onrustig moment. Ze zag hoe zijn hoofd opzij zakte, dat zijn ogen zich een beetje openden en dat zijn beide benen zich recht vooruit van de grond strekten. Daarna zuchtte hij met tussenpozen diep en kreeg zijn gezicht een grauwe kleur.

Door de spanning heeft zijn vrouw niet gekeken hoe lang het duurde voor ze er zeker van was dat hij was overleden. Zij liet alle dingen op hun plaats en waarschuwde de huisarts van haar man die goed op de hoogte was van zijn jarenlange doodswens. Een afscheidsbrief en behandelverbod lagen naast meneer.

Na het overlijden

De huisarts waarschuwde de politie en informeerde de lijkschouwer over de voorgeschiedenis. Allen (ook de technische recherche!) stelden zich bij binnenkomen voor aan mevrouw en condoleerden haar met het overlijden van haar man. Zij hoefde niet naar het bureau. Het verhoor werd bij haar thuis afgenomen. Omdat haar man donor was bij de hersenbank, moest het lichaam zo snel mogelijk worden vrijgegeven. Na het technisch onderzoek mocht mevrouw rustig afscheid nemen van haar man (zonder zak over zijn hoofd). Dit heeft haar zeer geholpen bij de verwerking.

Drie dagen later werd zij gebeld dat het dossier was gesloten. Mevrouw is dankbaar dat haar man niet, zoals anderen in haar omgeving, op een pijnlijke en verminkende manier is overleden.

Leerpunten

1. Deze melding door de echtgenote van een mislukte poging is voor anderen leerzaam. Men kan niet genoeg beseffen hoe snel helium werkt. Chabot sprak met een buitenlandse arts die veel ervaring heeft als begeleider van zelfeuthanasie met helium. Hij adviseert dat u diep uitademt vóórdat u de zak met helium over het hoofd trekt. Als u daarna — met een volle zak helium over het hoofd — diep inademt, kunt u al na één diepe inademing ‘dizzy’ raken en worden de spieren in armen en benen krachteloos. Na een tweede en derde inademing verliest u het bewustzijn.
   
   
2. Het is verstandig de zak op het hoofd leeg te drukken voordat u hem naar beneden trekt. Anders zit er behalve helium ook nog lucht in de zak. Maar als u dit leegdrukken in de spanning van het moment zou vergeten, is dat geen reden voor mislukking. Het zal alleen iets langer duren voordat u buiten kennis raakt.
   
   
3. Het strekken van de armen en/of benen is een reflex die er op wijst dat iemand reeds buiten bewustzijn is. Strekreflexen treden ook vaak op tijdens een narcose voorafgaande aan een operatie. De persoon zelf merkt hiervan niets.
   
   
4. Mevrouw wil (nu haar melding van dit overlijden naar buiten komt) de politie en recherche bedanken voor hun correcte en begripvolle houding. Zij is vooral dankbaar dat zij afscheid mocht nemen van haar man voordat zijn lichaam werd meegenomen. Dat heeft haar geholpen bij de verwerking.

Een vrouw van 85 jaar, reeds lang weduwe, had een goed contact met haar 3 kinderen. Na haar tachtigste werd zij toenemend invalide door ouderdomskwalen waardoor zij op den duur in het bed bleef. Zij verloor haar interesse in lezen en in de wereld om haar heen.

Zij besprak met haar kinderen dat zij intens genoten had van haar leven en alles wat zij wenste te doen had kunnen doen, tot en met het zien opgroeien van haar kleinkinderen. Ze vreesde door een beroerte invalide te zullen worden en haar laatste jaren in een verpleeghuis te moeten doorbrengen. Dat beschouwde zij als een onaanvaardbaar einde van een bijzonder leven, waarin zij onafhankelijk haar eigen weg was gegaan.

Zij besprak haar wens te sterven met haar huisarts. Deze had hiervoor begrip en had geen principieel bezwaar tegen euthanasie. Toch wilde hij haar geen dodelijk middel geven omdat dit over zijn grenzen als arts heen zou gaan zolang er geen ziekte was die het overlijden nabij bracht.

Mevrouw zocht informatie hoe zij de regie over haar dood in eigen hand zou kunnen nemen en las daarover het boek Uitweg. Bewust stoppen met eten en drinken stond haar tegen. Terwijl zij nog nadacht over het verzamelen van medicijnen, vertelde een van de kinderen haar over de mogelijkheid om met helium pijnloos doeltreffend en in aanwezigheid van de kinderen te overlijden (zie de pdf op deze site onder De Autonome weg). Zij vroeg zich af of de zak met helium en het overlijden ‘aan het gas’ haar emotioneel tegenstond. Ze kwam tot de conclusie dat dit niet het geval was.

De kinderen, die hun moeder en haar eigenzinnige levensstijl zo goed kenden, vonden haar voornemen om met Helium het leven te beëindigen iets wat bij haar paste. Gezamenlijk werd door de kinderen een heliumtank van 0,42 kubiek besteld en de overige daarbij nodige zaken aangeschaft. Mevrouw oefende een keer door de zak op het hoofd te zetten en een andere keer met het open en dicht draaien van de kraan op de tank. Zij vond de uitvoering erg eenvoudig.

In onderling overleg werd een datum geprikt. De kleinkinderen wisten niet van oma’s plan om te gaan sterven maar wel dat het niet lang meer zou duren. In het afgesproken weekend verzamelden allen zich rond haar bed en haalden herinneringen op. Voor iedereen was dit een bijzondere ervaring. Nadat de kleinkinderen vertrokken waren, zei mevrouw dat ze nu ertoe over wilde gaan. Er werd niet veel meer gesproken, alles was gezegd.

Nadat mevrouw zelf de kraan op de heliumtank een slag had opengedraaid en de zak op haar hoofd zich met helium had gevuld, trok zij resoluut de zak over haar gezicht tot onder haar kin. Reeds na twee keer ademhalen draaiden haar ogen naar boven en verloor zij duidelijk het bewustzijn. Daarna volgden enkele minuten met een snelle oppervlakkige ademhaling. Haar dochter voelde haar pols, die pas na ongeveer 10 minuten zwakker werd. Incidenteel slaakte zij onverwacht een diepe zucht. Juist toen na 15 minuten de gasstroom ophield omdat de tank leeg raakte, verdween haar polsslag. Er was even een onrustig moment of de gasstoom lang genoeg zou doorgaan. Als er tevoren een reduceerventiel op de tank was aangesloten (verkrijgbaar bij winkels voor duiksport of via internet), zou de gasstroom langer zijn doorgegaan.

Haar kinderen verwijderden de heliumtank en de plastic zak met toebehoren. De volgende ochtend werd de huiarts gewaarschuwd. Deze onderzocht de overledene en vulde op de verklaring van overlijden een natuurlijke dood in.

Kanttekening door onderzoeker voor artsen en lijkschouwers

Uit het landelijke onderzoek door Chabot (Auto-euthanasie 2007 hoofdstuk 8) blijkt dat er na het overlijden in eigen regie door medicijnen vaak door de dienstdoend arts een verklaring van natuurlijke dood wordt afgegeven. Dat hoeft geen misstand te zijn. De lijkschouw is immers bedoeld om een misdrijf uit te sluiten — niet om alle zelfdodingen op te sporen (zie C. Das 2004 Overlijdensverklaringen en artsen: wet en praktijk).

In dit geval was de huisarts op de hoogte van de doodswens van zijn patiënte en kende hij haar kinderen. Het was hem duidelijk dat er geen misdrijf in het spel was. Daarom vond hij nader onderzoek door een lijkschouwer onnodig belastend voor de familie. Toch was het, gelet op de huidige wettelijke regels, verstandig geweest als de huisarts (1) een lijkschouwer had gewaarschuwd, (2) deze had gevraagd om zonder politie te komen en (3) hem had uitgelegd dat het hier vermoedelijk om een zelfdoding ging. De lijkschouwer is niet verplicht de recherche in te schakelen maar kan zelfstandig tot de beoordeling komen om hiervan af te zien als hem duidelijk wordt dat er geen misdrijf in het spel is. Het overlijden was dan wel geregistreerd als 'zelfdoding' en dus ook als 'niet-natuurlijke dood', maar zonder belasting voor de familieleden.

geruisloze meldingsprocedure

In gevallen van zelfeuthanasie door medicijnen of door helium, bepleit ik dezelfde geruisloze  meldingsprocedure als bij euthanasie wordt gevolgd: géén machtsvertoon van politie in uniform of met zwaailicht, maar met openheid van de aanwezigen over hoe deze dierbare de handelingen die tot zelfdoding hebben geleid, zelf heeft uitgevoerd (zoals het innemen van de medicijnen, of het opendraaien van de kraan op de heliumtank). Hulp van de kinderen bij de voorbereidende handelingen (zoals het verzamelen van medicijnen of de aanschaf van de heliumtank), is door Justitie nog nooit vervolgd, laat staan bestraft.  Pas bij een geruisloze meldingsprocedure kan boven water komen hoe vaak zelfeuthanasie voorkomt en wat daarbij mis kan gaan. Niet alleen de familie is daarbij gebaat maar ook Justitie. De naasten die bij zelfdoding met medicijnen of helium aanwezig zijn worden nog regelmatig door lijkschouwer of dienstdoend officier van justitie gecriminaliseerd op grond van de strafwet (art 294). Daardoor blijft rondom zelfdoding met morele en praktische ondersteuning door de kinderen een ondergrondse praktijk bestaan, die we bij euthanasie gelukkig achter ons hebben gelaten.

Boudewijn Chabot 12-7-2011